است كه خداى تعالى از آن به مرض قلوب تعبير نموده ، در آيه ذيل فرموده : * ( « فَتَرَى الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ يُسارِعُونَ فِيهِمْ » ) * . بنا بر اين آن كسانى كه يهود و نصارا را اولياى خود مىگيرند خداى تعالى آنان را از همان يهود و نصارا شمرده ، هر چند كه بر حسب ظاهر جزء مؤمنين و از مؤمنين باشند و كمترين چيزى كه از اين بيان استفاده مىشود كه اين گونه مؤمنين راه هدايت خدا را كه همان ايمان است سلوك نكرده بلكه راهى را اتخاذ كرده‌اند كه يهود و نصارا آن را سلوك مىكنند و به سويى در حركتند كه يهود و نصارا بدان سو روانند و راهشان بدانجا كشيده مىشود كه راه يهود و نصارا بدانجا منتهى مىگردد . و به همين جهت است كه خداى تعالى بيان مذكور را با جمله : * ( « إِنَّ اللَّه لا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ » ) * تعليل نموده و بيان مىكند كه چرا اين گونه مؤمنين ملحق به يهود و نصارا هستند ، بنا بر اين برگشت بيان مذكور به اين است كه فرموده باشد : اى مسلمانان بدانيد اين افرادى كه يهود و نصارا را به دوستى برمىگزينند خودشان نيز از همانها هستند و بدانيد كه راه شما را نمىروند براى اينكه راه شما راه ايمان است و راه ايمان ، راه هدايت الهى است و اين افراد مثل يهود و نصارا ظالمند و خدا ظالمان را هدايت نمىكند . و اين آيه بطورى كه ملاحظه مىكنيد تنها متعرض اصل تشبيه و تنزيل است و تنها اين را مىگويد كه اين مؤمنين به منزله يهود و نصارا هستند و اما آثارى كه متفرع بر اين تشبيه مىشود را متعرض نشده و لفظ آيه هر چند كه مقيد به هيچ قيدى نيست و ليكن از آنجا كه از قبيل بيان ملاك است - نظير آيه « وَأَنْ تَصُومُوا خَيْرٌ لَكُمْ » « 1 » و آيه : « إِنَّ الصَّلاةَ تَنْهى عَنِ الْفَحْشاءِ وَالْمُنْكَرِ وَلَذِكْرُ اللَّه أَكْبَرُ » « 2 » و آياتى ديگر كه نمىگويد چطور روزه بگيريد و چگونه نماز بخوانيد از اين قبيل - جز يك بيان مهمل نيست كه تمسك به آن براى اثبات حكمى فرعى نيازمند بيان سنت است و كسى كه مىخواهد در اين باره اطلاعات بيشترى به دست آورد بايد به كتب فقهى مراجعه كند . * ( « فَتَرَى الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ يُسارِعُونَ فِيهِمْ . . . » ) * اين جمله به دليل داشتن حرف « فاء » در اولش تفريع و نتيجه گيرى از آيه قبلى است كه مىفرمود : « خدا مردم ستمكار را هدايت نمىكند » ، يكى از مصاديق گمراهى و يا به

--> ( 1 ) و اگر روزه بگيريد ، براى شما بهتر است . « سوره بقره ، آيه 184 » . ( 2 ) نماز از فحشا و منكر باز مىدارد و مسلما ياد خدا مهمتر و مؤثرتر است . « سوره عنكبوت ، آيه 45 » .